Weekly #2: Servië overweegt lidmaatschap BRICS?
China ziet met bezoek aan Servië en Hongarije kansen om invloedssfeer te vergroten in een verdeeld Europa. Kiezen deze landen voor BRICS?
Inleiding
In deze update: Onze visie op het bezoek van Xi Jinping aan Europa, het falende westerse sanctiebeleid tegen Rusland (op verschillende vlakken) en toenemende zorgen over de houdbaarheid van de Amerikaanse staatsschuld en afnemende liquiditeit van deze staatsobligaties. Wat betekent dat in een wereld die de Verenigde Staten steeds minder gunstig gezind is?
Onderwerpen:
China wil banden met Europa aanhalen
Servië overweegt lidmaatschap BRICS?
Rusland ziet inkomsten olie en gas weer stijgen
EU stemt ermee in Oekraïne te bewapenen met rente op bevroren Russische activa
Toenemende illiquiditeit Amerikaanse Treasuries
Populariteit VS daalt wereldwijd
China wil banden met Europa aanhalen
Deze week opende de Chinese president Xi Jinping zijn bezoek aan Europa met een tweedaags bezoek aan Frankrijk. Hij sprak met de Franse president Emmanuel Macron over onder andere de oorlog in Oekraïne en economische samenwerking tussen Europa en China. Die staat steeds meer onder druk, enerzijds door toenemende concurrentie van Chinese producten op de Europese markt en anderzijds doordat China economische banden met Rusland aanhaalt, waardoor het westerse sanctiebeleid heeft gefaald.
Opmerkelijk was dat er bij het staatsbezoek van Xi Jinping aan Frankrijk ook een derde partij aan tafel zat, namelijk Ursula von der Leyen als vertegenwoordiger van de EU. En haar toon was allesbehalve gematigd, want in een solo persconferentie na afloop van de bijeenkomst herhaalde ze haar zorgen over mogelijke bevoorrading van Rusland door China en sprak ze haar onvrede uit over de hoeveelheid goedkope Chinese producten die de Europese markt overspoelen, het narratief dat eerder ook door de Amerikaanse minister van Financiën Janet Yellen werd uitgedragen. Von der Leyen zei er deze week het volgende over:
“China blijft haar industrie gigantisch stimuleren. Dit gecombineerd met de binnenlandse vraag die niet toeneemt, kan de wereld de Chinese overproductie niet absorberen. Daarom heb ik de Chinese regering aangemoedigd deze structurele overproductie aan te pakken. Tegelijkertijd zullen we nauwgezet samenwerken met de G7-landen en opkomende economieën die last hebben van deze marktverstoringen.”
Von der Leyen beschuldigt China ervan haar eigen industrie te beschermen, terwijl de EU de laatste jaren hetzelfde doet met programma’s als REPowerEU, European Chips Act, Critical Raw Materials en het Green Industrial Plan. Dit bevestigt het beeld van een Europa dat andere landen de les probeert te lezen, tot ergernis van veel landen in het ‘Globale Zuiden’ (Afrika, Latijns-Amerika en Zuidoost-Azië). Een weinig constructieve bijdrage in het verbeteren van de relaties met China.
Een meer diplomatieke en pragmatische kijk op de samenwerking tussen Europa en China is nodig om de onderlinge verhoudingen weer te normaliseren. Daarover schreef Xi Jinping een ingezonden stuk dat afgelopen zondag verscheen in de Franse krant Le Figaro. We lichten hier een aantal fragmenten uit:
“Dit jaar is het 60 jaar geleden dat de betrekkingen tussen China en Frankrijk werden aangeknoopt. Zes decennia geleden besloot generaal Charles de Gaulle, met een strategische visie gebaseerd op de trend van die tijd, diplomatieke betrekkingen aan te knopen met het nieuwe China. Het was niet gemakkelijk om deze onafhankelijke beslissing te nemen op het hoogtepunt van de Koude Oorlog, maar het is juist en vooruitziend gebleken. Met het aanknopen van betrekkingen tussen China en Frankrijk werd een brug geslagen tussen Oost en West en konden de internationale betrekkingen evolueren in de richting van dialoog en samenwerking.
In deze zes decennia zijn de betrekkingen tussen China en Frankrijk met hun tijd meegegaan. Onze twee landen namen het voortouw bij het opzetten van een alomvattend strategisch partnerschap en het opstarten van een institutionele strategische dialoog in China's betrekkingen met westerse landen.”
Ook vandaag de dag staat de relatie tussen West en Oost onder druk. Niet alleen tussen het Westen en Rusland (vanwege de oorlog in Oekraïne), maar ook tussen het Westen en China. Afgelopen decennia profiteerde het Westen van goedkope productie uit China, maar nu de Chinezen steeds betere producten maken willen westerse landen de spelregels aanpassen.
De Verenigde Staten begonnen onder leiding van president Donald Trump een handelsoorlog met China, maar zijn opvolger Joe Biden heeft dit protectionistische beleid de laatste jaren voortgezet door bedrijven te lokken met riante subsidies en belastingvrijstellingen. En nu beginnen ook de bureaucraten in Brussel hun pijlen op China te richten. Volgens Xi Jinping onterecht. Door toetreding tot de wereldmarkt heeft China een enorme sprong in welvaart gemaakt. Xi Jinping zegt daarover in het ingezonden stuk:
“China zal zich nog breder openstellen voor de wereld en de samenwerking met Frankrijk en andere landen verdiepen.
Dit jaar viert de Volksrepubliek China haar 75e verjaardag. Door 75 jaar hard werken heeft het Chinese volk China veranderd van een verarmd land in de op één na grootste economie ter wereld. Enkele honderden miljoenen mensen op het platteland werden uit de armoede gehaald, een wonder in de geschiedenis van de mensheid. De Chinese economie groeide in 2023 met 5,2 procent en zal naar verwachting in 2024 met ongeveer 5 procent groeien dankzij de grotere vooruitgang in de richting van hoogwaardige ontwikkeling. China zal een bron van wereldwijde groei blijven en kansen creëren voor alle landen.
Een van de dingen die de ontwikkeling van China mogelijk heeft gemaakt, is onze vastberadenheid om ons open te stellen. We verwelkomen meer Franse kwaliteitsproducten voor de landbouw en cosmetica op de Chinese markt om te voldoen aan de steeds groeiende behoefte van de Chinese bevolking aan een beter leven. We verwelkomen investeringen van bedrijven uit Frankrijk en andere landen in China. Daartoe hebben we de Chinese productiesector volledig opengesteld en zullen we de markttoegang voor telecom, medische en andere diensten sneller uitbreiden. We hebben ook een visumvrijstellingsbeleid van 15 dagen voor bezoekers uit veel landen, waaronder Frankrijk, en we hebben verdere maatregelen genomen om het reizen en betalen door buitenlanders in China te vergemakkelijken.”
Van westerse naar multipolaire wereldorde
Xi Jinping verwijst naar de vijf principes die China zeventig jaar geleden heeft opgesteld als basis voor internationale samenwerking. Deze beginselen gelden niet alleen in China, maar ook in veel andere landen, als de basis voor vrede en veiligheid in de wereld.
China hanteert deze principes voor internationale samenwerking als fundament voor een multipolaire wereldorde en zet deze af tegen de huidige unipolaire wereldorde, waarin andere regels lijken te gelden voor Verenigde Staten en diens bondgenoten dan voor de rest van de wereld. In het ingezonden stuk voor de Franse krant memoreert Xi Jinping dat China zich altijd heeft gehouden aan deze beginselen voor internationale samenwerking.
“Dit jaar is het 70 jaar geleden dat de Vijf Beginselen van Vreedzame Co-existentie werden opgesteld. Zeven decennia geleden zette de Chinese premier Zhou Enlai de vijf principes voor het eerst volledig uiteen - "wederzijds respect voor soevereiniteit en territoriale integriteit, wederzijds niet-aanvallen, wederzijdse niet-inmenging in elkaars binnenlandse aangelegenheden, gelijkheid en wederzijds voordeel, en vreedzame co-existentie". In de loop van 70 jaar zijn de Vijf Beginselen van Vreedzame Co-existentie op grote schaal geaccepteerd en erkend door landen over de hele wereld. Ze zijn een belangrijke norm geworden voor de hedendaagse internationale betrekkingen.
China heeft de Vijf Beginselen van Vreedzame Co-existentie trouw in praktijk gebracht. In de ruim 70 jaar sinds zijn oprichting heeft het nieuwe China nooit een oorlog uitgelokt of een stukje buitenlands grondgebied bezet. China is het enige land ter wereld dat in zijn grondwet de verbintenis tot het pad van vreedzame ontwikkeling heeft opgenomen, en China is het enige land onder de grote kernwapenstaten dat zich heeft verbonden tot het niet als eerste gebruiken van kernwapens.
Ik heb de afgelopen jaren het wereldwijde ontwikkelingsinitiatief, het wereldwijde veiligheidsinitiatief en het wereldwijde beschavingsinitiatief voorgesteld. Als onderdeel van China's inspanningen om het wereldbestuur te helpen verbeteren en moeilijke kwesties met betrekking tot menselijke ontwikkeling op te lossen, hebben de drie initiatieven de steun van meer dan 100 landen en internationale organisaties gekregen.”
Tot slot geeft de Chinese president een subtiele hint aan Europa dat het zich niet moet laten leiden door de Verenigde Staten, maar een eigen strategie kan ontwikkelen en zelf kan nadenken over haar positie in de wereld en haar internationale betrekkingen. Een soeverein Europa dat met iedereen zaken kan doen. Zonder haar eigen principes overboord te gooien, maar ook zonder andere landen de les te lezen. In plaats daarvan volgt de bureaucratische elite in Brussel een koers die lijnrecht tegen de belangen van een groot deel van de eigen bevolking in gaat en die vooral de belangen vanuit Washington lijkt te dienen.
“Confucius merkte op dat "een man met ware morele integriteit iemand is die zowel vriendelijk als onafhankelijk is, en die zijn principes niet compromitteert, en die onafhankelijk is zonder vooringenomenheid of partij te kiezen. Hoe onverzettelijk staat hij in zijn kracht!" De Franse schrijver Romain Rolland zei dat "het zoveel gemakkelijker is om je te laten leiden dan om zelf na te denken. Dit afstand doen is de kern van het onheil." Zowel China als Frankrijk hechten waarde aan onafhankelijkheid als twee grote landen. Onze interacties in de lange loop van de geschiedenis hebben een enorme energie vrijgemaakt die de loop van de wereld heeft beïnvloed. Nu staan we op een nieuw historisch startpunt. Laten we samen de handen ineen slaan op deze nieuwe reis naar grotere vooruitgang in de betrekkingen tussen China en Frankrijk ten voordele van onze twee landen en de wereld!”
Lees meer:
De wereld staat op een historisch kantelpunt (20 januari 2023)
Na Rusland gaat ook China de strijd met de VS aan (27 februari 2023)
China en Rusland leggen fundament voor multipolaire wereldorde (30 maart 2023)
De-globalisering en protectionisme bedreigen onze welvaart (19 december 2023)
Servië overweegt lidmaatschap BRICS?
Xi Jinping bracht deze week ook een bezoek aan Servië, precies 25 jaar na het Amerikaanse bombardement op de Chinese ambassade in Belgrado. Deze NAVO interventie heeft Servië en China sindsdien dichter bij elkaar gebracht. We blikken kort terug op wat er sindsdien is gebeurd om de context van het staatsbezoek van deze week te schetsen.
De twee landen bouwden een handelsrelatie op die in een stroomversnelling kwam na het staatsbezoek van Xi Jinping aan Servië in 2016, waarbij de Chinese president toezeggingen deed om te investeren in de economie van Servië. Met Chinese hulp werd destijds een voor Servië belangrijke staalfabriek van de ondergang gered. Sindsdien investeerde China in nieuwe fabrieken, ontwikkeling van de mijnbouw en kwam er een hogesnelheidslijn richting het noorden van Servië, een spoorlijn die in de toekomst de hoofdsteden Belgrado en Boedapest met elkaar moet verbinden. Vorig jaar oktober sloten de twee landen een vrijhandelsakkoord, om de samenwerking op economisch gebied verder te intensiveren.
In 2022 was China al de grootste buitenlandse investeerder in Servië en diens belangrijkste handelspartner na de Europese Unie. De grootste exporteurs van het Oost-Europese land zijn allemaal Chinese bedrijven, zoals de in 2016 door China overgenomen staalfabriek, twee mijnbouwbedrijven en de Chinese bandenfabriek Linglong.
EU-lidmaatschap…?
Servië diende in 2009 al een aanvraag in voor lidmaatschap van de EU, maar de onderhandelingen daarover zijn nog steeds bezig. Zo is er verschil van inzicht over de relaties met Rusland. Sinds de oorlog in Oekraïne heeft de EU verschillende sancties opgelegd, terwijl Servië nog steeds banden met Rusland onderhoudt. Ook heeft Servië een goede handelsrelatie met China, terwijl de EU zich juist steeds kritische opstelt tegenover de tweede grootste economie ter wereld.
Tegen deze achtergrond is toetreding van Servië tot de EU voorlopig niet realistisch. En dat voedt de speculaties dat het Balkanland het proces tot deelname aan de EU uiteindelijk zal staken en mogelijk zal kiezen voor toetreding tot de groep van BRICS-landen. Zo liet Vučić in maart nog doorschemeren dat hij overweegt deel te nemen aan het eerstvolgende overleg van de BRICS in de Russische stad Kazan. Vorig jaar zei hij in een toespraak dat Servië in de toekomst een keuze zal moeten maken tussen de Europese Unie en de BRICS. Waarbij hij kenbaar maakte dat de keuze voor het Westen niet vanzelfsprekend is:
“Wat BRICS en de EU betreft, dat is een kwestie van de toekomst waar dit land hoogstwaarschijnlijk mee te maken zal krijgen. Servië zal het Europese pad volgen zolang ik president ben, en dat is iets minder dan vier jaar. Servië zal hoe dan ook de Europese weg blijven volgen. Worden we dan ook toegelaten als EU-lid? Natuurlijk niet. Omdat ze niet willen dat we lid worden van de EU.
Dit zal een zaak zijn voor de nieuwe Servische bevolking over zo'n tien of twintig jaar. Het is duidelijk dat veel landen zich willen ontworstelen aan de dominantie van het Westen."
In Servië is een groot deel van de bevolking sceptisch over deelname aan de EU en zeer kritisch over de NAVO, gezien de bombardementen van 1999 en de NAVO-steun aan Oekraïne in de oorlog met Rusland. Tegelijkertijd is het sentiment ten aanzien van samenwerking met China veel positiever, omdat de voordelen van deze samenwerking meer zichtbaar zijn. Chinese investeringen in industrie en infrastructuur zorgen voor meer werkgelegenheid en economische groei.
Twee maanden geleden zei Vučić in een interview met de Chinese zender CGTN dat China een betrouwbare partner is, terwijl hij de houding van de EU bekritiseerde. In de EU waarschuwen ze vooral: “Als je met China samenwerkt, dan heb je de hoogste schulden ten opzichte van het bbp. Je wordt een slaaf van China. Maar de schulden in westerse landen zijn veel hoger.” Bovendien ziet hij niet in waarom het slecht zou zijn om met China samen te werken:
“Waarom is Chinees geld slechter dan geld van andere mensen, andere organisaties of andere landen? Ik begrijp het niet. Ze lezen ons de les over samenwerking met China, maar als ik naar de cijfers kijk zie ik dat we $6,2 miljard handel drijven met China en zij $200 tot $300 miljard doen, waar hebben we het dan over?“
… of kiest Servië voor BRICS?
Er is in de toekomst dus een scenario denkbaar waarin een Servië niet kiest voor toetreding tot de EU, maar voor samenwerking met de BRICS. Dit scenario zou verstrekkende gevolgen hebben, omdat andere landen in de regio hetzelfde voorbeeld zouden kunnen volgen. Zo is ook de Hongaarse president Viktor Orbán sceptisch over de EU en onderhoudt het land onder zijn leiding banden met Rusland. En in Slowakije wist Robert Fico vorig jaar met een pro-Russische koers de presidentsverkiezingen te winnen.
De trend dat verschillende Oost-Europese landen hun blik meer naar het oosten richten wordt in de EU met enige argwaan bekeken. Het wordt dan ook interessant om te zien of een toekomstige toetreding van Servië tot de BRICS door de EU geaccepteerd zal worden, of dat er vanuit Brussel en Washington meer druk uitgeoefend zal worden om Servië weer op het ‘rechte‘ pad te krijgen. Het argument dat landen zelf over hun toekomst moet beschikken geldt voor Oekraïne en Georgië (die binnen de westerse invloedssfeer willen komen), maar geldt datzelfde zelfbeschikkingsrecht ook voor Oost-Europese landen die een andere koers willen varen en willen samenwerken met de BRICS? Dat zal de komende jaren een interessante dynamiek worden, zeker als de oorlog in Oekraïne uitdraait op een nederlaag voor het Westen.
Voor China is dit koren op de molen. De geopolitieke zwakte van de Verenigde Staten en het falen van het collectieve westen ten aanzien van hun steun voor Oekraïne in de oorlog tegen Rusland betekent dat Europa haar eigen toekomst opnieuw moet definiëren en zich opnieuw moet positioneren in de wereld. En daarin liggen kansen voor China, dat Europese landen voor zich probeert te winnen. Het staatsbezoek aan Frankrijk, Servië en Hongarije kunnen we vanuit dit perspectief bezien.
Lees meer:
Servië opent nieuwe pijpleiding voor Russisch gas (6 januari 2021)
BRICS als bouwstenen voor nieuwe economische wereldorde (13 november 2022)
Amerikaanse hoogmoed en zwakte geven ruimte aan BRICS (4 september 2023)
Rusland ziet inkomsten olie en gas weer stijgen
Rusland zag haar belastinginkomsten uit export van olie en gas in april verdubbelen ten opzichte van een jaar geleden, ondanks een westerse boycot van deze energiebronnen die als doel heeft de inkomsten van Rusland te beperken. In totaal verdiende het Kremlin omgerekend ongeveer $13 miljard aan belastingen op olie en gas, vooral dankzij een stijging van de olieprijs. Ook weet Rusland haar olie inmiddels tegen de internationale marktprijs te verkopen, zonder korting te verlenen. In april verkocht Rusland de olie uit het Oeral gebied voor gemiddeld $70,34 per vat, terwijl dat een jaar geleden nog slechts $48,67 was. Ook leverde het wisselkoerseffect meer roebels op, waar de Russische overheid van meeprofiteerde.
Deze cijfers bevestigen dat het westerse sanctiebeleid gefaald heeft. Rusland slaagde erin nieuwe afzetmarkten te vinden, waardoor het sanctiewapen niet het beoogde doel bereikte. Pogingen om een prijsplafond te introduceren, waardoor transporteurs en verzekeraars de Russische olie zouden schuwen, misten eveneens hun doel. Rusland bracht een schaduwvloot bijeen, waarmee handelaren de olie toch op de markt konden brengen. Veel van die olie gaat inmiddels naar India en China, twee groeiende economieën die geen problemen hebben met het importeren van olie uit Rusland.
De stijging van de olieprijs is overigens niet geheel toevallig, want Rusland besloot vorig jaar samen met Saoedi-Arabië en een aantal andere OPEC-landen de olieproductie gecoördineerd te verlagen. Met als doel de olieprijs te verhogen en de krapte op de oliemarkt te vergroten. Dat laatste is voor Rusland belangrijk, omdat ze bij een krapper aanbod minder korting hoeft te geven. Deze productieverlaging werd in eerder dit jaar nog verlengd door OPEC+, waardoor de olieprijs voorlopig op een hoger niveau zal blijven.
Dat de westerse sancties op Russische olie niet het beoogde resultaat hadden is toe te schrijven aan het feit dat Rusland veel bondgenoten heeft waarmee het kan samenwerken. China, India en nog veel andere landen blijven olie kopen, terwijl grote olieproducerende landen als Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten meewerken om de prijs te ondersteunen. De poging van het ‘collectieve Westen’ om Rusland economisch te isoleren heeft dus gefaald. En daar betaalt met name Europa de prijs voor, omdat het door de sancties energie duurder moet inkopen uit andere landen. De Europese industrie is daardoor minder concurrerend geworden en wijkt uit naar andere regio's waar de energie goedkoper is, zoals de Verenigde Staten.
Lees meer op Geotrendlines:
Saoedi-Arabië en Rusland willen alliantie sluiten in oliemarkt (27 maart 2018)
Machtsstrijd in de oliemarkt: VS versus OPEC+ (16 april 2023)
Saoedi-Arabië en Rusland verlengen olieproductieverlaging (3 juli 2023)
EU stemt ermee in Oekraïne te bewapenen met rente op bevroren Russische activa
De liquiditeit van de markt voor Amerikaanse staatsleningen zal er niet op vooruit gaan nu zowel de VS als de EU hebben besloten om de bevroren bezittingen van de Russische centrale bank te gelde te maken. De neutraliteit van Treasuries en Europese staatsleningen is definitief geschonden.
EU-landen hebben ingestemd om naar schatting 3 miljard euro aan winsten uit bevroren Russische staatsactiva te gebruiken om gezamenlijk wapens te kopen voor Oekraïne. De overeenkomst, gesloten door de 27 ambassadeurs van het blok, richt zich op de winsten van Euroclear, waar ongeveer 190 miljard euro aan Russische activa wordt bewaard. De verwachting is dat Euroclear vanaf juli geld zal overmaken naar het blok, met een eerste uitbetaling die begin juli wordt verwacht. Ongeveer 90 procent van de opbrengsten zal worden gebruikt voor de aankoop van wapens en militaire uitrusting voor Oekraïne, terwijl de resterende 10 procent zal worden gebruikt voor wederopbouw van Oekraïne.
Deze stap komt nadat sommige EU-leden (waaronder Duitsland, Italië en Frankrijk) de Oekraïense eis om volledig beslag te leggen op Russische staatsactiva hadden afgewezen, bevreesd voor mogelijke juridische en financiële gevolgen. De VS hebben voorgesteld om voor ongeveer $50 miljard beschikbaar te stellen aan Oekraïne en deze terug te betalen met toekomstige winsten uit Russische staatsactiva. Euroclear heeft sinds het begin van de oorlog in februari 2022 ongeveer 5 miljard euro netto winst gemaakt op de Russische activa. België, dat aanzienlijke belastinginkomsten heeft gegenereerd uit deze winsten, heeft gezegd open te staan voor een "vrijwillige regeling" met EU- en G7-partners voor deling van inkomsten uit Russische activa vanaf 2025.
Deze inbeslagname toont aan dat valutareserves niet vrij zijn van politiek risico. De Russische president Poetin noemde de euro en de dollar ‘onbetrouwbare valuta‘ vanwege het bevriezen van de tegoeden. De Russische centrale bank heeft in de aanloop naar de oorlog in Oekraïne al een deel van haar reserves in dollar en euro omgewisseld voor veiligere alternatieven als goud en Chinese yuan. In de toekomst wil de Russische centrale bank zelfs alle reserves omzetten naar goud en yuan. Dit schreef de centrale bank eind maart in het nieuwste jaarverslag:
“Er zijn beperkte alternatieven voor de Chinese munt om als reserve te gebruiken omdat de financiële instrumenten van landen die bevriend zijn met Rusland te veel risico's met zich meebrengen.”
Met dit sanctiebeleid hebben westerse landen zichzelf in de voet geschoten, omdat het de reputatie van hun valuta heeft beschadigd. Vooral de euro, dat eerder nog volop door Rusland gebruikt werd voor internationale betalingen, heeft sindsdien veel marktaandeel moeten prijsgeven.
Lees meer op Geotrendlines:
Europese sancties ondermijnen internationale rol euro (10 augustus 2022)
EU en ECB oneens over verdeling Russische reserves (18 juli 2023)
Russisch staatsfonds ruilt euro's voor goud en yuan (17 februari 2023)
Toenemende illiquiditeit Amerikaanse Treasuries
In de Financial Times verscheen deze week een aantal interessante artikelen over het toenemende gebrek aan liquiditeit op de Amerikaanse Treasury-markt. Die is ontstaan als gevolg van een reeks factoren, maar wordt vooral veroorzaakt door de gestegen kapitaalmarktrente en de relatief snelle renteverhogingen van de Federal Reserve vanaf maart 2022. Deze renteverhogingen waren bedoeld om inflatie tegen te gaan, maar hadden als neveneffect een afname van liquiditeit op de obligatiemarkt, waardoor het risico voor obligatiehouders is toegenomen. Deze ontwikkelingen leidden in maart 2023 al tot het faillissement van Silicon Valley Bank en Signature Bank. Hoewel de zorgen over de banksector sindsdien zijn afgenomen, blijft het gebrek aan liquiditeit een bron van zorg voor handelaren, analisten en toezichthouders.
Toezichthouders zijn vooral bezorgd over het liquiditeitsrisico in de Treasury-markt, vanwege haar status als risicovrije benchmark voor veel andere effecten, waaronder meer dan 400 grondstof-futures, bedrijfsleningen, derivatencontracten en renteproducten. Vanwege haar omvang is de markt van Amerikaanse staatsleningen de meest liquide markt in de wereld. Recente hervormingen, zoals nieuwe regels om meer transacties in schatkistpapier via centrale clearinginstellingen te laten verlopen, zijn bedoeld om de liquiditeit te verbeteren en de markt transparanter te maken.
De staatsschuld van de VS volgt een onhoudbaar pad, met voorspellingen dat de schuld-GDP-verhouding het hoogtepunt van de Tweede Wereldoorlog zal overschrijden en blijven stijgen. Het politieke klimaat bemoeilijkt de situatie, aangezien zowel Democraten als Republikeinen terughoudend zijn om de begroting aan te pakken, vooral in een verkiezingsjaar. Het heeft zowel binnenlands als wereldwijd gevolgen.
Ondanks de economische kracht van Amerika, aangedreven door de rol van de dollar als internationale reservevaluta, is er sprake van zelfgenoegzaamheid onder Amerikaanse politici. Het negeren van moeilijke beslissingen rond belastingen en uitgaven houdt de economie op een riskant pad, vooral tegen de achtergrond van toenemende geopolitieke instabiliteit.
De groeiende schuld zet al sinds begin 2022 een opwaartse druk op de rentetarieven, terwijl het lakse begrotingsbeleid de inflatieverwachtingen verhoogt en het risico vergroot. De gestegen rentes leiden tot hogere leenkosten en potentieel forse marktbewegingen of zelfs schokken, zoals de Britse renteschok van 2022. Amerikaanse beleidsmakers moeten serieus nadenken over hoe het land zich verantwoord financiert, anders zullen obligatiehandelaren (in binnen- of buitenland) hen tot actie gaan dwingen.
Hoewel de obligatiemarkten momenteel liquide zijn en relatief stabiel lijken, blijven handelaren en analisten vanwege geopolitieke spanningen alert voor macro-economische onzekerheid en de mogelijke toekomstige renteverhogingen. Bhas Nalabothula, hoofd institutionele beleggingen van Tradeweb bespeurt dat de bezorgdheid over liquiditeit weer begint:
"Ik denk niet dat mensen per se zelfgenoegzaam zijn, maar ik denk wel dat mensen nerveus zijn - tussen geopolitiek, de [Amerikaanse] verkiezingen, macro-onzekerheid, met inflatie en de mogelijke uitkomst voor hogere rentes. Anderhalve maand geleden hadden we dat gesprek nog niet. Mensen zijn op hun hoede.”
Lees meer op Geotrendlines:
Gaat het slecht met China of juist met Amerikaanse Treasuries? (13 september 2023)
De ‘moeder aller bubbels’ wankelt, wat betekent dit voor de financiële wereld? (23 december 2022)
Populariteit VS daalt wereldwijd
De populariteit en reputatie van de Verenigde Staten is wereldwijd verder gedeeld. Dat blijkt uit het nieuwe 2024 Democracy Perception Index rapport, dat zich baseert op interviews met 63.000 mensen uit 53 landen. Vooral in moslimlanden verloren de Verenigde Staten in aanzien, zeer waarschijnlijk vanwege diens bijna onvoorwaardelijke steun aan Israël tijdens de oorlog in Gaza (de vraag naar de oorzaak van de daling van vertrouwen was geen onderdeel van het onderzoek).
Veelzeggend is dat de dalende populariteit van de VS zich nu ook uitstrekt tot Europa, waar veel West-Europese landen een negatievere perceptie van de VS hebben gekregen. Mogelijke verklaringen daarvoor zijn de escalaties die hebben geleid tot de oorlog in Oekraïne en de nog steeds niet opgehelderde sabotage van de Nord Stream gaspijpleiding, waarin de Verenigde Staten mogelijk een rol hebben gespeeld. China daarentegen geniet een groeiende positieve perceptie in Azië, Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika, waardoor de wereldwijde perceptie van Beijing netto positief wordt.
Rusland, na een periode van overwegend negatieve perceptie vanwege de invasie van Oekraïne, begint ook verbetering te tonen in de meeste regio's, behalve in Europa. Deze verschuivingen hebben bredere implicaties, zoals hun invloed op het vermogen van regeringen om agressie door wereldmachten af te schrikken of erop te reageren, zoals te zien is in Duitsland, waar binnenlandse onvrede over stijgende energieprijzen leidde tot protesten tegen exportbeperkingen voor Russische olie na de aanval op Oekraïne.
Hoewel de VS nog steeds als wereldmacht wordt beschouwd, vertoont de voorheen vanzelfsprekende trouwe steun van de West-Europese bondgenoten barsten, terwijl Rusland en China dus in populariteit toenemen.
Lees meer op Geotrendlines:
2024: Dalend vertrouwen in instituties en opkomst van soevereiniteit (11 januari 2024)
‘Zeitenwende’ (31 december 2022)
Video’s
Blinken: ‘TikTok ondermijnt het narratief’
De laatste maanden ligt het Chinese social media platform TikTok onder vuur in de Verenigde Staten. Er is onlangs zelfs een nieuwe wet aangenomen dat vereist dat het Chinese ByteDance het platform moet verkopen om in de Verenigde Staten operationeel te kunnen blijven. In bepaalde politieke kringen maakt men zich zorgen over deze app, omdat het ruimte geeft aan alternatieve geluiden die de publieke opinie kunnen veranderen en daarmee de gevestigde orde in de Verenigde Staten kunnen ondermijnen.
In dit fragment zegt de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Anthony Blinken dat het verbod op TikTok is ingegeven vanuit de wens om het narratief te kunnen controleren. Op het Chinese platform zouden Amerikanen andere informatie te zien krijgen over de oorlog in Oekraïne en het conflict in het Midden-Oosten tussen Israël en Hamas. Volgens Blinken speelt TikTok in op de emoties, waardoor het narratief wordt beïnvloedt.
“De manier waarop dit uitgespeeld wordt op social media heeft het narratief gedomineerd. Je hebt dit social media ecosysteem (TikTok) waarin context, geschiedenis en feiten verloren gaan en waar emotie en de impact van beelden domineert. Dat kunnen we niet ontkennen. En het heeft een grote impact op het narratief.“
Dit fragment laat goed zien hoe er binnen de Amerikaanse regering wordt gekeken naar social media platforms. Na de presidentsverkiezing van 2016, waarin Donald Trump werd verkozen, werd er ook al veel gezegd en geschreven over beïnvloeding van de publieke opinie via sociale media en via zoekmachines. Sindsdien, en nog meer sinds de coronacrisis, zien we steeds meer repressie en controle op deze online platforms, omdat veel mensen daar hun informatie vandaan halen.
In het verleden konden overheden het narratief via radio, televisie en krant makkelijker controleren, maar op sociale media werken andere krachten die het gewenste narratief kunnen ondermijnen. Zo zijn de online platforms laagdrempelig (iedereen kan er wat op zetten) en zorgen algoritmes ervoor dat mensen vooral bevestigd worden in hun eigen gelijk. In de Verenigde Staten kan de Amerikaanse overheid wel controle uitoefenen op binnenlandse platforms als Facebook, Instagram en YouTube, maar dat kan ze niet bij buitenlandse platforms als het Russische Telegram en het Chinese TikTok. In een informatieoorlog kunnen deze platforms niet gemanipuleerd worden om het gewenste narratief in stand te houden, dus volgt er censuur.
Lees meer op Geotrendlines:
Welk belang dient de mainstream media? (29 juli 2017)
Nederlandse generaal waarschuwt voor beïnvloeding door 'nepnieuws' (30 augustus 2017)
De macht van de persbureaus (26 juli 2020)
Mediaoorlog tussen VS en China dreigt te escaleren (5 mei 2021)
Waarom Rusland niet zal verliezen in Oekraïne (26 januari 2024)
Interview Tucker Carlson met Vladimir Poetin (9 februari 2024)
President Congo: ‘Liever samenwerken met China en Rusland’
Onlangs verscheen er een interessant fragment op de Franse televisie van een interview met Félix Tshisekedi, de president van Congo, het op één na grootste land in Afrika. De presentator vraagt waarom het land liever samenwerkt met Rusland of China dan met Europa:
"Bedoel je dat de Chinezen of de Russen zich beter gedragen dan wij, Westerlingen, op dit moment, naar jouw mening?"
Daarop antwoorde Tshisekedi:
"Oh absoluut! U begrijpt de Afrikaanse realiteit niet helemaal... het is verbazingwekkend om te zien hoe ver we van elkaar afstaan in termen van culturen. We begrijpen niet waarom jullie ons bijvoorbeeld lessen komen geven over mensenrechten."
Hij voegde eraan toe dat Europese landen samenwerken vanuit een dominante positie en geneigd zijn Afrikaanse landen de les te lezen, met een arrogantie en manier van werken die hij niet ervaart in samenwerking met China en Rusland. Dit doet denken aan de nu beroemde uitspraak van een Keniaanse ambtenaar: "Elke keer als China op bezoek komt, krijgen we een ziekenhuis, elke keer als Groot-Brittannië op bezoek komt, krijgen we een lezing."
Viktor Orbán: ‘Stop de oorlog, begin met onderhandelingen’
De Hongaarse president Viktor Orbán hield deze week samen met Xi Jinping een persconferentie, waarin hij zijn standpunt herhaalde dat niet het sturen van nog meer wapens naar Oekraïne, maar nieuwe onderhandelingen ons dichterbij vrede zullen brengen. Klik hier om het fragment uit de toespraak terug te kijken.
“Onze stem, de stem van Hongarije, is een eenzame stem in Europa. Europa staat vandaag de dag aan de kant van oorlog, met als enige uitzondering Hongarije, dat oproept tot een onmiddellijk staakt-het-vuren en vredesonderhandelingen, en dat alle internationale inspanningen voor vrede steunt, waaronder het Chinese vredesinitiatief van president Xi Jinping. Wij Hongaren zijn ervan overtuigd dat dit conflict, deze oorlog, niet op het slagveld kan worden opgelost. Op het slagveld is alleen maar dood en vernietiging. Wij zijn ervan overtuigd dat de oplossing aan de onderhandelingstafel ligt, via een staakt-het-vuren en vredesbesprekingen.”
Tot slot…
Deze renteverhogingen waren bedoeld om inflatie tegen te gaan, maar hadden als neveneffect een afname van liquiditeit op de obligatiemarkt.
Hoezo hebben renteverhogingen een afname van liquiditeit tot gevolg? De term liquiditeit verwart mij een beetje. De waarde van bestaande obligaties met lage coupon daalt door een hogere rente, maar hoezo zou er minder aanbod/handel in obligaties zijn door een stijgende rente (of is mijn interpretatie van de term liquiditeit verkeerd)? De staatsschulden lopen immers op, wat net betekent dat er meer obligaties zijn om te verhandelen?